X
تبلیغات
افغانستان فردا - تعلیم وتربیه زنان در اسلام
  شاه محمود محمود

                                        تعلیم وتربیه زنان  در اسلام

                                             (از  صدر اسلام  تا خلفای عباسی)

  بخش دوم

            3- دسترسی و آموزش زنان  درادبیات :

زنان  اعراب  در ین  دوره در ادبیات  و سرودن  شعر  شهرت یافتند  ایشان در بسا موارد همپا یا چه  بسافراتر و  بهتر  از مردان هم روز گارشان  در این راه زحمت  کشیده   و گام  برداشتند هنگامیکه نضربن  حارث که دایما برای حضرت محمد( ص)  دشنام  میداد  و هجو میکرد  و حتی  در جنگ  بدر علیه  حضرت پیامبر (ص) قرار گرفت تا اینکه از بین  رفت (3ص 42) .

خواهرش قتیله  در سوگ برادر شعر استوار و هیجان  انگیز سرود و همسر فرزدق  بدان اندازه ادیبی نکته بین بود که شهرت اش اورا به داوری میان شعر خود و رقیبش (جریر) نشاند داوری او در بهترین تعبیر ها این بود شعر جریر در شیرینی بر شعر  صفیه از مردم  اشبیلیه (اسپانیا)  گذشته از استعداد های شعری و سخنوری در هنر خوش  نویسی از دیگر ان  برتر بود خط خوش او بی چون  و چرا  ستایش بر می انگیخت و برای تقلید ماهرترین خطاطان یک سرمشتق بود. ولاده شاعره دختر مستکفی  خلیفه، زیبای خوش استعداد ( متوفی 480- 1687م)  که به جاذبه  شخصی  و قدرت ادبی شهره بود به اندلس که در آنجا  زنان عرب در زمینه شعر و ادب جلوه ای داشتند، خانه  ولاده  به قرطبه محل دیدار مفکران روشندل و دانشوران و شاعران بود(8ص 713).

"زینب"   و "حمده"  دختران زیاد شاعران توانا بودند و در گونه گون  رشته های آموزشی شهر می سرودند ، آنان دختران زیبا دارای زبان شیرین و فریبا و با شرم و حیا بودند عشق وعلاقه به ادبیات آن  دورا به همنشینی  با دانشمندانی که خود دار و نیک روشن بودند  می کشانید ولی ایندو هرگز جنس (زن بودن)  خو را فراموش نمی کردند .

مریم  دختر ابو یعقوب انصاری شاعر و معلم   ادبیات بسیار خوبی بود انجمن درس ویژه زنان به وجود آورد که برای دانش اندوزی گردش حلقه می زدند. "بدانیه"  کنیز پیش  مهترش " ابو مطرف عبدالرحمن  " درس خواند ولی از او برتر بود او کامل مبرد و نوادر دانشمند مشهور قالی را فرا گرفت  و برهر دو آن شرح نوشت در عروض استاد بود. ابو داود سلیمان   نجاح می گوید که من دو کتاب کامل و نوادر را پیش  این زن خواندم و دانش عروض از او آموختم . حفصه  زکونیه غرناطه ای دختر حاج رکونی  در نجابت   زیبائی دارائی  استعداد زیاد بود، شا عر عبدالمومن ابن علی آموزگار و معلم   زنان در بار بود (9 ص 269-270) .

 دکتر شبلی به نقل از نزهه النجلسا فی اخبار النسا نگارش سیوطی که در کتابخانه ظاهریه دمشق نگاهداری میشد،می نویسد که در این کتاب زنده گی نامه کوتاهی از سی وهفت  شاعر زن را با گزیده ای از شعر های شان در بردارد و از جمله  یکی   را معرفی می نماید .  تقیه ام علی  دختر ابو الفرج  زنی  با استعداد  و شاعری برجسته  بود او به مناسبتی  شعری  در ستایش  تقی  الدین  عمر برادرزاده صلاح  الدین ایوبی سرود تقیه که در سال( 505 هـ = 1111م) در دمشق  دیده  به جهان  گشود در سال  (577هـ 1181م ) جهان  را پدرود گفت موصوف  اشعار  بزمی ورزمی سرود که تقی الدین بادیدن این اشعار توان آفرینش و تخیل او را ستود (9ص270) .

زبیده ام جعفر همسر هارون الرشید نیز شعر می سرود و با  مردان در زمینه های گوناگون فرهنگی  به مناظره می نشست   شعر او لطافتی داشت و نامه های منظوم  به همسرش  هارون می فرستاد هنگامی که جنگ  میان محمد  امین و برادرش مامون در گرفت شعری  سرود  و برای مامون فرستاد و او را به ترک جنگ  اندرز داد و چون  فرزندش امین در این جنگ کشته  شد و در سوگ او شعر سرود (12ص 315-316). 

4-اشتغال  زنان  در طبابت:

کار های انسانی طبابت را زنان اعراب در بیشتر  جنگهای اسلام بر دوش  می گرفتند  ضمنا"  بسیاری  از زنان وجود  داشت که این شغل را پیش می بردند. هنگامیکه  که سپاه  اسلام اماده فتح خیبر بود امیه دختر قیس غفاریه با گروهی از زنان پیش حضرت  پیامبر(ص) آمد   و از ایشان خواست تا اجا زه دهد که بالشکریان بیایند و برای زخمی  ها هر  کمکی که می توانند انجام دهند حضرت پیامبر( ص) به آنان اجازه داد و زنان  وظایف  خود را بنحوی  حسن  انجام  دادند . (3ص 234) ضمنا  گزارشهایی  از زنان  در دست داریم که پیشه  خوبی  به عنوان  طبیب  کسب  کرده اند . زینب  دختر بنی اود طبیب برجسته  و در تداوی چشم  ماهر بود. ام الحسن دختر قاضی  ابو جعفر  طنجانی  در همه رشته   ها آگاهی گسترده ای داشت با همه این ها به خصوص در دانش  طبابت  نامبرد ار بود خواهر  حفید بن زهر و دخترش که در روز گار  منصور بن  ابی عامرزنده  گی می کرد. در طبابت عمومی ماهر و مشهور  بود و در بیماری های زنان تجربه  ای پرمایه و گرانبار  داشتند  ایشان  تنها  طبیبانی بودند  که برای   تداوی   زنان  در بار دعوت  می شدند .(9ص274)

  5- اشتراک  زنان  در غزاوات و جنگها:

زنان مسلمان  در جنگ  آوری  شهرت  به سزایی  داشت  در باره  نسیبه  همسر  زید  بن عاصم  می خوانیم  که در غزوه احد شرکت جست  هنگامی  که بالای  او حمله  آورد  او به  پیکار  برخاست  و یازده  تن از آنان را با شمشیر  خود زخمی کرد. (10ص 200-201) همچنان  زنان قریش مردان  شان را به جنگ  در غزوه  احد   تحریک  و تحریص   میکردند چنانچه هند  زن ابوسیفیان  با زنان  دیگر که در سپاه  قریش بودند دفها را بدست گرفته و آنها را بصدا در آوردند و هند برای تشویق آنها به جنگ در پشت سرشان این اشعار را می خواند  ( ترجمه : به پیش  ای فرزندان عبداللدار وای حمایت  کشان  آینده  گان   بهر حربه برنده  که دارید.) (3ص 94)

قابل  یاد آوری  است که در غزوه احد ، ام عماره  از حضرت  پیامبر( ص)  دفاع نمود  ام عماره زنی بود از انصار  و در غزوه احد اشتراک  داشت در عین  پیروزی مسلمانان وضع  تغییر کرد و سپاه  اسلامی موقتا  رو به هزیمت  نهادند ام عماره  درآن حال  خود را  به رسول  خدا (ج)  رسانده  با گروهی از مسلمانان و دیگران  شروع  به  دفاع  از آن حضرت( ص) نمود  تا اینکه   درین  نبرد  مجروح  شد و به زمین افتاد (3ص 105) درگرما  گرم نبرد جویریه دختر ابوسفیان  همگام با شوهرش شمشیر می  زد . (10-211) در جنگ  صفین یک شتر سرخ به چشم می آمد که بر آن زرفا  دختر عدی  حمدانی سوار بود و بابیانی گیرا و شور انگیز طرفداران حضرت (علی رض )را به جنگ  فرامی خواند و در  روز گار فرمانروایی منصور عباسی در باره  دو امیر زاده  در بار به نام  اعم عیسی  و لبابه  می خوانیم که با لباس مردانه  پای سپاهیان مسلمان در سال  (139هـ =  756 میلادی )همراه با برادرش  صالح  بن عباس که به سوی سرزمین   های روم  ( بیرانس ) گسیل شدند ، گام بر می داشتند  (1ص 372) 

6-      سهم  گیری زنان  در کار های  سیاسی  و اجتماعی :

زنان  مسلمان در زمینه  کار های  زنده  گی سیاسی   و اجتماعی  نقش  سترگ  بازی کرده اند  و فرهنگ آنها تا  بدان  پایه  رسیده  بوده است  که به کار های اجتمای  واداری بپردازند از آنجمله   " خیزران"  در اداره کار های دولتی   نفوذ   فروان داشت  و در روزگارحکومت هادی و هارون  (الرشید )  در کار های سیاسی دخالتی آشکار  و بی پرده می کرد هادی در آغاز  خلافت گوش   به فرمان مادرش  " خیزران "  بود و به هر چه  او برای مردم می خواست  پاسخ میداد  سرای مادر خلیفه  از رفت و آمد تهی نمی ماند  در آن روز  حرف حرف  او بود و راهی جز شنیدنش  نبود  (12ص 255) زبیده همسر  هارون الرشید  با زیرکی و کار دانی  در کار های  سیاسی  دخالت می کرد او زن بسیار  با کمال  و با فضل  بود  ولی میتوان  او را یکی از مصلحان اجتماعی   یاد کرد  هنگامیکه زبیده  در سال  (186هـ  802م)  به زیارت   مکه رفت  در یافت که مردم مکه از نبودن آب به سختی  در تنگنا  و رنج  اند  آنگاه به گنجور( خزانه دار) خود دستور داد تا قناتی (کاریز )   حفر کند که امروز آنرا قنات  زبیده می خوانند در خورنگرش اینکه گنجور  زبیده در مبلغ هزینه آن  دودل می نمود، زبیده فرمان داد که این  کار  را بایستی بی درنگ  به دست  گرفت   اگرچه هربیل زدن یک دینار هزینه برد. یک میلیون  و هفصد هزار دینار  در راه کندن این قنات پرداخته  شد (12ص 516)  همچنان  در روز گار  هارون  الرشید  ام جعفر  دختر  منصور  از همه مردم بهتر  کار می کرد  او در مکه  کاروانسرا ها  و کار گاه  ها به پاساخت یکی از آن کاروانسراها  در مرز شامی و طرسوس  قرار دارد  که موقوفه های دارد.

  منابع  و مآخذ:

1-      این اثر-عزالدین علی ، الکامل  فی التاریخ ، ج 5 ،ترجمه ، ابوالقاسم حالت،  تهران،  انتشارات علمی،  1371

2-      این اثیر-عزالدین علی، الکامل فی التاریخ، ج 10 ، ترجمه، ابوالقاسم حالت، تهران،انتشارات علمی، 1371 3-      ابن هشام، زنده گی حضرت  پیامبر(ص) سیره  نبوی، ج 2 ، ترجمه، سید هاشم رسول، تهران، کتابخانه  اسلامیه،  1364

4-      البخاری- محمد بن اسمعیل،   صحیح  البخاری ، ج اول، دهلی، کتب خانه  رشیدیه،  1375

5-      بلاذری- ابو جعفر احمد بن یحیی ، فتوح البلدان، ترجمه ، آزرتانش آذر نوش، تهران، بنیاد فرهنگ  ایران  1346

6-      بیهقی - ابوالفضل ، تاریخ بیهقی، تصحیح  دکترعلی اکبر فیاض،  کابل، کمیته دولتی طبع و نشر، 1364 7-      حبیبی - عبد الحی ، تاریخ افغانستان بعد از اسلام، ج اول، کابل، مرکز مطالعات و تحقیقات کوشانی 1357

8-      حتی- فیلپ،  تاریخ عرب، ج2 ، ترجمه،  ابوالقاسم پاینده، تبریز،  شفق، 1344

9-      شبلی- دکتراحمد، تاریخ آموزش در اسلام، ترجمه، محمد حسین ساکت،  تهران، نشر فرهنگ اسلامی 1361

10-  طبری- ابوجعفرمحمد بن جریر،  تاریخ  الرسل و الملوک، ج اول، ترجمه، ابوالقاسم پاینده،  تهران ، بنیاد  فرهنگ ایران،  1353

11-   عزتی-  ابوالفضل، آموزش و پرورش اسلامی، ج 2 ،تهران، دانشگاه، 1353

12-   مسعودی-  ابوالحسن علی بن حسین،  مروج  الذهب ، ج 2 ، ترجمه، ابوالقاسم پاینده، تهران، بنگاه  ترجمه  و نشر کتاب،1347

+ نوشته شده توسط شاه محمود محمود در شنبه بیست و ششم دی 1388 و ساعت 12:30 |


Powered By
BLOGFA.COM