افغانستان فردا

بخش پنجم

در زمان محمد داوود خان :
با سقوط حکومت ظاهر شاه و آغاز ریاست جمهوری «داوود خان»، انتشار تکت پستی این کشور وارد مرحله دیگری شد و با پیشرفت صنعت چاپ، بیشتر تمبرهای این دوره در رنگ‌های متنوع به چاپ رسید که در اکثر تکت های پُستی منتشر شده از تصویر داوود خان استفاده شده است.
اولین تکت پستی زمان داوود خان در 7 قطعه با یک نوع تصویر از داوود خان ولی با قیمت‌های متفاوت در سال 1974 م منتشر شد و به دنبال آن چند ماه بعد یک تکت پُستی یادگاری به ارزش 50 افغانی که گرانترین تکت پُستی افغانستان منتشره در آن زمان بود، با تصویری از داوود خان که او را با لباس نظامی نشان می‌داد، انتشار یافت .
در همین سال به مناسبت اولین سالگرد جمهوری افغانستان 2 قطعه تکت پُستی متفاوت دیگر به ارزش 12 افغانی منتشر شد که در کنار آن یک «شیت» از این تمبرها که بی‌دندانه بود نیز انتشار یافت که در هر 2 نوع آن از تصویر داوود خان استفاده شد.
در سال 1977 م در آخرین سال حکومت داوودخان یک سری تکت های پُستی یادگاری به مناسبت سالگرد انتخابات ریاست جمهوری داوود خان در رنگ‌های مختلف با دندانه و بی دندانه منتشر شد که در تمامی این تمبرها داوودخان در حال سخنرانی در جلسه لویه جرگه دیده می‌شد و در یکی از تمبرها داوودخان در حال امضاء قانون اساسی افغانستان تصویر برداری و انتشار یافت .
در زمان داوود خان همچنین یک تمبر با تصویر نقاشی شده « وزیرمحمداکبرخان» منتشر شد.
در واپسین روزهای حکومت داوودخان یک تکت پُستی دیگر باز هم به مناسبت سالگرد انتخابات ریاست جمهوری منتشر شد که داوودخان را در میان نمایندگان اعضای لویه چرگه نشان می‌داد.

در زمان کودتای هفت ثور:
در سال 1978 م = 1357 هـ ش حزب دموکراتیک خلق به رهبری «نور محمد ترکی» در افغانستان به قدرت رسید و انتشار تکت پُستی با فورم و مضمون دموکراتیک خلق انتشار یافت .
«تره کی» که خود را از صاحب نظران مارکسیسم قلمداد می‌کرد تصویر خود را در کنار بنیان گذاران این مکتب در کنار «مارکس»، «انگلس» و «لنین» به چاپ رساند و هنوز مدت زیادی از عمر حکومت تره کی نگذشته بود که یک تکت پُستی با عنوان «رفیق نور محمد تره کی موسس حزب دیموکراتیک خلق افغانستان» به ارزش 12 افغانی به چاپ رسید.
چند ماه بعد تمبر دیگری منتشر شد که تعدادی از افراد نظامی که سوار بر یک تانک نظامی ( تانک نظامی اگر حافظه یاری نموده باشد به شماره 815 بود که وطنجار از قوای 4 زرهداربه طرف ارگ کابل آمد ) بودند را نشان می‌داد و در سمت چپ این تکت پُستی تصویری از نور محمد تره کی به چاپ رسیده بود.
چند روز بعد به مناسبت انتشار روزنامه «خلق» تمبری به ارزش 2 افغانی منتشر شد که در این تمبر تصویر نقاشی شده نور محمد تره کی را در دفتر نشریه خلق در حال مطالعه نشان می‌داد.
به فاصله کوتاهی باز هم تمبری مشابه با تصویر تمبر قبلی به مناسبت «حمایت انقلاب ثور از گارگران جهان » منتشر شد.
با تجاوز ارتش سرخ شوروی به افغانستان، تکت های پستی (تمبر) این کشور دست خوش تغییرات شد. یکی از این تغیرات عمده تجلیل از لنین، رهبر حزب کمونیست شوروی سابق بود که به مناسبت های مختلف تصویر و نام او در تکت های پستی افغانستان به چاپ رسید.
تجلیل از انقلاب اکتبر 1917 م روسیه شوروی، سالگرد تولد لنین، گرامی داشت یاد و نام لنین و سالروز تاسیس حزب کمونیست شوروی، از جمله عنوان هایی هستند که به این مناسبت در افغانستان تکت پستی منتشر شده است و در همه این تکت ها تصویر لنین دیده می شود. (1)
در میان کشمکش‌هاو زدو خورد های سیاسی میان اعضای حکومت، نورمحمد تره کی به قتل رسید و «حفیظ الله امین» جانشین او شد.
حفیظ الله امین بعد از اینکه به قدرت رسید، اعلام کرد که تره کی فردی جاه طلب بوده که « طبقه کارگر را زیر پا گذاشته بود » و از آنجایی که امین حکومت خود را برخاسته از میان طبقه کارگر و دهقانان جامعه افغانستان می‌دانست، اداره پست افغانستان از چاپ تصاویر سران حکومتی بر روی تمبرهای پستی خوداری کرد و چاپ تصاویر سران حکومت در تکت پُستی ممنوع شد و این سیاست در طول دوران حکومت‌های «ببرک کارمل» و «نجیب الله» نیز اجرا شد و هیچ تصویری از آنها نیز منتشر نشد.
دیده میشود با روی کار آمدن حزب دموکراتيک خلق به رهبری نور محمد تره کی، موضوعات حزبی و چاپ تصاوير رهبر حزب به تمبرهای پستی اضافه شد.
در زمان حکمروایی ببرک کارمل ؛ گراميداشت هفتادمين سالگرد انقلاب کبير سوسيالستی در شوروی، سالگرد انقلاب هفت ثور، تاسيس حزب دمکراتيک خلق افغانستان، جهبه ملی پدر وطن و... از موضوعات جديد در چاپ تکت های پُستی دوره حزب دموکراتيک خلق بود.
قابل یاداوری است که با تجاوز ارتش سرخ شوروی به افغانستان، تکت های پستی (تمبر) این کشور دست خوش تغییرات شد. یکی از این تغیرات عمده تجلیل از لنین، رهبر حزب کمونیست شوروی سابق بود که به مناسبت های مختلف تصویر و نام او در تکت های پستی افغانستان به چاپ رسید.
تجلیل از انقلاب اکتبر 1917 م روسیه شوروی، سالگرد تولد لنین، گرامی داشت یاد و نام لنین و سالروز تاسیس حزب کمونیست شوروی، از جمله عنوان هایی هستند که به این مناسبت در افغانستان تکت پستی منتشر شده است و در همه این تکت ها تصویر لنین دیده می شود. (1)
چند سال بعد تر تکت پُستی دیگری جواهر لعل نهرو با بیرق کشور هندوستان نیز نشر گردیده است.
در دوره دکتر نجيب الله از موضوعات حزبی در چاپ تکت پستی کاسته و بيشتر مناسبت هايی در جهت سياست های اعلام شده دولت وقت، مانند "آشتی ملی" مطرح شد. ( 2)
جالبتر از همه اینکه در سال 1989 م یکی از نقاشی های پیکاسو بنام "یهودی پیر" روی یک تکت پستی افغانستان طبع گردیده است.
بنابران دردهه شصت با وجود اینکه جنگ ها در داخل کشور ادامه داشت ، امورپُستی با کشورهای سوسیالستی بیشترازهروقت دیگری توسعه داده شد .
اولین قطعه تمبر سالروز اشغال افغانستان در سال 1364 هـ ش بود که تا سال 1367 هـ ش همه ساله در سالروز اشغال افغانستان این تمبر در ایران منتشر می‌شد.
همچنین در سال 1367 هـ ش یک قطعه تکت پُستی با تصویر شهید «سیداسماعیل بلخی» بنیان گذار ادبیات انقلابی افغانستان توسط دولت ایران منتشر شد.

در زمان مجاهدین و طالبان :
بعد از پيروزی حکومت اسلامی در بهار 1992 م ، بخدمات پستی توجه صورت نگرفت. و در مراسلات پُستی محدودی که وجود داشت، از تکت هاي پُستی گذشته استفاده ميشد.
بعد از سقوط کابل بدست طالبان، فعاليت هاي ادارۀ پُست به پائين ترين حد خود رسيد. و در سالهای اخير هم توجهی چنداني به تکت هاي پستی نشده است و فقط چند تکت محدود که يکي از آنان با تصويري از احمدشاه مسعود ببازار عرضه گرديده است.در زمان حکومت مجاهدین بعد از کشته شدن «احمد شاه مسعود» یک تمبر به قیمت 14000 افغانی منتشر شد.

دولت انتقالی بُن و جمهوری اسلامی افغانستان :
تکت پُستی و انتشار آن دیگر از اولویت ها نبود . هرکی در فکر مقام و منصب بود و پولهای گزاف که مانند نقل نخودی تقسیم میشد؛ توجه دست اندرکاران دولت را به نکات دیگر کشاند. بنا" کمتر تغییری در تکت های پُستی رونما شده است . اما ناگزیر از تکت های پستی مشترک نام برد .
اولین تکت پُستی مشترک منتشر شده بین ایران و افغانستان که سوریه و ترکیه هم در آن شرکت داشتند در سال 1384 هـ ش به مناسبت گرامیداشت مولانا جلال‌الدین بلخی، منتشر شد.
انتشار این تمبر مشترک مولانا در ایران، سوریه و ترکیه در سال 84 منتشر شد درحالیکه تمبرهای افغانستان با یک سال تأخیر انتشار یافت.
دومین تکت پُستی مشترک میان ایران و افغانستان در سُنبله سال 1385 هـ ش در زمان برگزاری سومین اجلاس مقامات پُستی اکو که در انقره ترکیه بر گزار شد، منتشر شد که کشورهای پاکستان، ترکیه و قزاقستان نیز در این امر شرکت داشتند و تمبری با عنوان «سومین اجلاس مقامات پُستی اکو» منتشر کردند.
آخرین تمبر مشترک میان 3 کشور ایران، افغانستان و تاجیکستان، تمبر «خواجه عبدالله انصاری پیرهرات» است که در راستای توسعه روابط فرهنگی میان 3 کشورهم زبان در سال 1389 هـ ش قرارداد انتشار این تمبر بین 3 کشور به امضا رسید.
دولت فرانسه در سال 2003 م به مناسبت دومین سال شهادت (احمد شاه مسعود)، یک قطعه تمبر با تصویراحمدشاه مسعود در 10 میلیون قطعه منتشر کرد.
خبر آن در مطبوعات انتشار یافت که : در ماه سپتامبر 2003 م، (نیکول فانتن) وزیر وقت صنایع دولت فرانسه، چاپ و انتشار یک قطعه تمبر پُستی با تصویر احمد شاه مسعود را به دولت فرانسه پیشنهاد کرد که مورد موافقت دولت و مقامات اداره پست این کشور قرار گرفت.
این تمبر در 10 میلیون قطعه و به قیمت نیم یورو در 9 سپتامبر سال 2003 م به مناسبت دومین سال کشته شدن احمد شاه مسعود، از طرف دولت فرانسه چاپ و در دسترس علاقمندان به تمبر در سرتاسر جهان قرار گرفت.
این برای اولین بار بود که چهره یک نفر غیر اروپایی بر روی تمبر یک کشور اروپایی منتشر شد و از این تمبر استقبال بسیار خوبی نیز توسط کلکسیونرهای تمبر در دنیا به عمل آمد. ( 3)
بنابر اظهارات مقامات کشورمان : پست افغانستان در حال حاضر تمام نقاط افغانستان تحت پوشش فعالیت پست قرار دارد و حتی در دور ترین روستا های افغانستان انتقال مراسلات پستی صورت می گیرد.
از مهمترین فعالیت هایی که وزارت مخابرات در حال برنامه ریزی روی آنها است می توان از، بروز کردن سیستم پست، ایجاد کد پستی در 34ولایت افغانستان، راه اندازی پست پیشتاز، فرستادن کارمندان پست به خارج از کشور برای آموزش های نوین پستی و کُدگذاری خیابان ها و محلات است.
در حال حاضر علاوه بر پست دولتی، شرکت های خصوصی داخلی و خارجی مانند دی اچ ال، تی ان تی، فدکس و پست سریع باختر در امر نامه رسانی و انتقال بسته های پستی در افغانستان فعال اند.

تکت پُستی افغانستان در کتلاگ های جهانی :
پس از انتشار تمبر پُستی، نیاز به کاتالوگ یا کتلاک یا راهنمای تکت پُستی احساس شد و برای نخستین مرتبه اولین کتلاک بین‌المللی تمبر پستی توسط مؤسسه «گیبونز» لندن به زبان انگلیسی در سال 1856م در انگلستان منتشر شد.
از آن سال تا به امروز، هر‌ساله این کتلاگ منتشر می‌شود و تمبرهای پستی تمامی کشورهای جهان از جمله افغانستان که عضو اتحادیه بین‌المللی پست‌اند، در این گیبونز معرفی می‌شود.
در چند دهه اخیر تحولات وسیع و شگرفی در طراحی، چاپ و پرفراژ صنعت تمبر پستی در دنیا به وجود آمده است و انتشار آن در تمامی کشورهای جهان رو به افزایش گذاشته است.
با توجه به این تحولات، مؤسسه گیبونز لندن در سال‌های اخیر علاوه بر انتشار کتلاگ جهانی که به طور سالانه منتشر می‌کند، یک کتلاگ منطقه‌ای را نیز هر‌چهار سال یک‌بار منتشر می‌کند.
مؤسسه گیبونز، تمامی کشورهای عضو اتحادیه جهانی پستی را در قالب 22 گروه دسته‌بندی کرده است که برای هر‌گروه یک کتلاگ جدا‌گانه منتشر می‌کند.
افغانستان نیز در سال 1870 م اولین تمبر پستی را منتشر کرد‌ و در سال 1928 م به عضویت اتحادیه جهانی پستی پذیرفته شد. مؤسسه بین‌المللی «گیبونز» در لندن همه‌ساله تمبرهای پستی این کشور را در کتلاگ بین‌المللی خود معرفی می‌کند.
افغانستان، ایران و ترکیه نیز بنا بر مشترکاتی که با‌هم دارند، در این دسته‌بندی در یک گروه قرار گرفته‌اند و ‌شماره 16 این مجموعه به تمبر‌های پستی این سه کشور که در قالب یک مجموعه به زبان انگلیسی معرفی می‌شود، اختصاص دارد.
از سال1982 م تا سال 2006 م چهار شماره از این کتلاگ منطقه‌ای منتشر شده است که تصویر تمامی تمبرهای پستی منتشره همراه با مشخصات و قیمت روز تمبر‌ها در بازار جهانی در آن آمده است.
در ابتدای‌ کتلاگ، شماره 16 که به صورت رنگی و در کاغذ کلاسه به چاپ رسیده است، تمبرهای پستی افغانستان معرفی شده و بیش از پنجاه صفحه از آن به ‌افغانستان اختصاص یافته است.
ترتیب انتشار تصاویر تمبرهای پستی افغانستان در این مجموعه بر‌اساس تاریخی است که توسط اداره پست افغانستان اعلام شده‌ و کوشش شده‌ تصویر تمام تمبرها ‌بر‌اساس اندازه واقعی آن‌ها باشد.
در زیر تصویر هر‌تمبر، شماره بین‌المللی، موضوع، سال انتشار، قیمت روی تمبر، قیمت فعلی، نو و باطله آن در بازار جهانی آمده است.
در هر‌چاپ جدید، علاوه بر انتشار تمبرهایی که در شماره‌های گذشته معرفی شده بود،تمبرهای ‌تازه‌ منتشره نیز معرفی می‌شود و قیمت جدید همۀ آن‌ها در بازار جهانی در کنار تمبر نوشته می‌شود.
از اولین سری تمبرهای پستی افغانستان که به «کله‌شیر» معروف است و در سال 1870 یا 1871 م در زمان امیر شیر‌علی خان منتشر شده است، تا آخرین تمبر پستی که در سال ۱۹۸۹ در زمان دکتر نجیب‌الله در این کشور منتشر شده است، در این کتلاگ معرفی شده‌اند.
البته قابل ذکر است که از انتشار تصویر تمبرهای ‌منتشره سال 1961 تا 1964 م که در زمان ظاهر خان منتشر شده است، در این کتلاگ خود‌داری شده است و فقط در یک ضمیمه جداگانه قیمت تمبرها و موضوعات آن آمده است و آن‌گونه که در ضمیمه این راهنما توضیح داده شده، به علت این‌که این تمبرهای پستی به مصرف پست نرسیده است، مؤسسه گیبونز لندن از انتشار تصاویر آن‌ها خود‌داری کرده است.
در این مجموعه، تمبرهای پستی افغانستان فقط تا اواخر حکومت دکتر نجیب‌الله معرفی شده است و با توجه به این‌ که از آن دوره تا‌کنون تمبرهای پستی زیادی در موضوعات مختلف منتشر شده است، معلوم نیست که چرا این مؤسسه در چاپ‌های تازه خود از معرفی آن‌ها خودداری کرده است.
با‌ارزش‌ترین تمبر پستی افغانستان که در این مجموعه قیمت‌ گذاری شده است، به «کله‌شیر» معروف است که در زمان امیر شیر‌علی خان در این کشور منتشر شده است و اولین تمبر پستی منتشره در افغانستان می‌باشد که در حال حاضر به قیمت 1400 پوند در بازار جهانی تمبر خرید و فروش می‌شود.
در این گیبونز مشخصات 1283 قطعه تکت پُستی افغانستان آمده است و آن‌گونه که در این راهنما آمده است، در دور امیر شیرعلی خان تا اواخر حکومت امیر حبیب‌الله خان 174 قطعه، دوره امان‌الله خان 32 قطعه، دوره نادر خان 29 قطعه، دوره ظاهر‌شاه 725 قطعه، دوره داوود خان 95 قطعه و در دوران حاکمیت حزب دموکراتیک خلق در مجموع 565 قطعه تمبر پستی در افغانستان منتشر شده است.
سه قطعه تمبر پستی «سورشارژ»(4) نیز که در سال 1996 م به مصرف پست افغانستان رسیده است، نیز در این کتاب معرفی شده است.
این تمبرهای سورشارژ با تصاویری از منار جام و مسجد جامع هرات و مسابقه بزکشی در‌ اواخر حکومت دکتر نجیب‌الله‌ به قیمت1، 2 و 3 افغانی منتشر شده بود که با توجه به بی‌ارزش‌شدن واحد پول افغانی و افزایش قیمت پست، در سال 1996 م به قیمت‌های 300، 600و 900 افغانی تغییر قیمت داده شد و دوباره به مصرف پست رسید.
برعلاوه نکات متذکره امروز پُست افغانستان تحت عنوان افغان پُست از طریق روزنه های مختلف ترانزیتی چون دهلی ، دوبی و استانبول ارسالات بین المللی شما را به تمام مقاصد جهان از طریق خدمات ذیل با مصئونیت تام میرساند.
خدمات پارسل بین المللی : الی 30 کیلو گرام با سهولت های تعقیب و پیگیری از هر قدمه دوران و ارایه معلومات سریع در مقابل در خواست های شما نسبت به پارسلات مربوط.
خدمات بسته های کوچک بین المللی : الی 2 کیلو گرام با سهولت پیگیری آنلاین . شما میتوانید برای عزیزان خویش در سراسر جهان تحایف، اسناد و البسته باب مورد نیاز و علاقه شان را در مقابل پرداخت اندک انتقال دهید.
شاهین پُست ( EMS ) Express Mail Service) : نام خدمات بی نظیر پُست سریع بین المللی که شاید تا اکنون در سطح کشور بهترین کیفیت و نازلترین نرخ آن تجربه نشده باشد.
با داشتن 463 باب پُسته خانه فعال در سراسر کشور با داشتن خدمات متنوع در خدمت مشتریان قرار دارد .(5)

آثار و کتلاگ هادر مورد پُست افغانستان :
- Afghanistan, Its Twentieth Century Postal Issues
by Frank E Patterson, Collectors Club Handbook No 18, 1964, 208pp, 1st edition
- Afghanistan, Its Twentieth Century Postal Issues
3rd edition, December 1965, ISBN 0912574186

- The postage stamps of Afghanistan
by David P Masson and B Gordon Jones, 1908
Covers the Sher Ali series of 1870-1878, Abdur Rahman series of the 1880's, Rectangular Issues of 1907-08.
This book was later privately reprinted by a collector frustrated by the scarcity of the original work.

- The Afghan Campaign 1841-43 The Letters Of Captain William Riddell
by Peter Collins, 1973, Robson Lowe, 28pp
An analysis of the 148 letters in Captain Riddell's correspondence, much history and postal history.

- Afghanistan 1840-1996 postal history handbook
by John M Wilkins, 2000, The Royal Philatelic Society of Victoria, 96pp

- Afghanistan 1840-2002 postal history handbook
by John M Wilkins, 2002, The Royal Philatelic Society of Victoria, 108pp spiralbound, ISBN 0958028508
A revision of '1840-1996' Edition

- - Afghanistan. Postal History of the Second Afghan war, 1878-1881, together with The Boundary Commission, 1885, and general notes
by Adrian Edmund Hopkins, 1961

- Afghanistan Revisited: Philatelic Stationery, Revenues and Forgeries - 1871-2004
by Richard Divall and John M Wilkins, 2005, Royal Philatelic Society of Victoria Incorporated, 124pp, ISBN 0947345191
This was a limited edition of 100 copies

- Annotated Bibliography on Afghan stamps
by Cecil H Uyehara, self published, 1974

- Post Offices of the Second Afghan war 1878-1881: With a general account of the Postal History of Afghanistan
by Adrian Edmund Hopkins, Postal History Society, 1965

- Stanley Gibbons Ltd: various catalogues
Encyclopaedia of Postal History at the Wayback Machine (archived October 10, 2012)

- Stuart Rossiter & John Flower: The Stamp Atlas
F. E. Patterson III, Afghanistan: Its Twentieth Century Postal Issues The Collectors Club, 1964

- Cecil H. Uyehara and Horst G. Dietrich, "Afghan Philately 1871-1989" George Alevizos, Santa Monica, CA USA, 1995

- John M. Wilkins RFD, "Afghanistan 1840-2002 Postal History Handbook, Revised Edition", The Royal Philatelic Society of Victoria (Australia), 2002.

- Wilkins and Divall, "Afghanistan Revisted, Postal Stationery-Revenues-Forgeries", The Royal Philatelic Society of Victoria (Australia), 2005.

- Robert Jack, "The Revenue Stamps and Printed Paper of Afghanistan", Robert Jack, ISBN 978-0-9562630-0-1, 2009
(6)

زیر نویسها :
1 - لنین تمبرهای پستی افغانستان ، بی بی سی ، 21 دسمبر 2009 م .
2 - سرنوشت تکت (تمبر) پستی در افغانستان ، بی بی سی ، 18 اکتوبر 2006 م .
3 - انصار ، 17 سنبله 1394 .
4 - مهری که به نشانه تغیر قیمت، تغیر حکومت، و یا موارد دیگر بر روی تمبر می خورد، «سورشارژ» نام دارد و این مهر تمبر را باطل نمی کند. بی بی سی
5 - اداره خدمات پُستی افغان پُست ، (اپرا)
6 - ویکی پیدیا .Postage stamps and postal history of Afghanistan