افغانستان فردا

مسکوکات معاصر افغانستان از ( 1880 م تا امروز)
بخش ششم

رونق و ازدیاد سکه ها در سلطنت 40 ساله محمد ظاهر شاه:
مقدمه :
محمد ظاهر دومین فرزند نادرشاه، روز دوشنبه 22 میزان سال 1293 هـ ش = 16 اکتوبر 1916 م در کابل تولد شد. مادرش ماه پروربیگم دختر محمد آصف خان بود( 1) در شش سالگی به مکتب رفت. سه سال اول را در مکتب حبیبه (1299-1301هـ ش) وبعدا" با بنیانگذاری مکتب استقلال، تا سال 1303 هـ ش در آن مکتب به دروس خود ادامه داد. احتمالا" در اولین گروپ متعلمین با محمد طاهر برادرش و محمد داوود پسرکاکایش به فرانسه رفت . اما مؤرخ معاصر نصیر مهرین عقیده دارد که موصوف همراه با پدرش بعد از تقرر به حیث سفیر وارد فرانسه شد . درفرانسه نیز در چندین مکتب درس خواند. دو سال در مکتب "اینه ژانسون ده سالی" شاگرد بود. پس از آن که محمد نادر خان از عهده داری سفارت افغانستان در پاریس، کناره گرفت و به جنوب فرانسه رفت، مدت یک سال و شش ماه همراه با او بود. متعاقب آن به پاریس برگشت، در مکتبی به نام "باستور" به فراگیری درس ادامه داد. مدتی هم در مکتب" کولیژ دومونپیله" شامل شد. در آن هنگام که محمد نادرخان و برادرانش هنوز در جنوب فرانسه بودند، محمد ظاهر بعد از قدرت یافتن نادرخان شاه پدرش ،به کابل برگشت ( 1309 هـ ش ). محمدظاهربدون ضیاع وقت در تعلیمگاه پیادۀ عسکری که تازه تأسیس شده بود، شامل و یک سال آموزش نظامی دید. با فراغت از آن تعلیمگاه در هفده سالگی کفالت وزارت حربیه به او سپرده شد. وزیر حربیه کاکایش شاه محمود خان بود. افزون بر آن وکالت وزارت معارف افغانستان را نیز عهده داربود . (2 )
محمد ظاهر 19 سال داشت که پدرش محمد نادرشاه از طرف یکی از متعلمین لیسه نجات بنام عبدالخالق کشته شد و متعاقبا" قبل از اینکه این حادثه به بیرون ارگ درز کند . سردار شاه محمود وزیرحربیه برادر سومی نادرشاه ؛ به محمد ظاهر بیعت و او را پادشاه ساخت . در حالیکه محمد هاشم خان برادر دیگر نادرشاه در میمنه بود از واقعه آگاه و زمینه فرار به طرف ترکستان روسی را داشت که اطلاع یافت ؛ وضع کابل در حالت نورمال است بنا" اولا به مزارشریف و بعدا" به کابل برگشت. و کماکان صدراعظم ( 8 نومبر 1933 م – 9 می 1946 م ) باقی ماند. محمدظاهر شاه در حلقه محاصره کاکا ها هریک محمدهاشم صدراعظم و شاه محمود وزیرحربیه و بعدا" صدراعظم ( 9 می 1946 – 6 سپتامبر 1953 م ) و شاه ولی مشاور و سفیر درکشورهای دور و نزدیک و بعدا" پسرکاکا و شوهر خواهرش محمد داوود صدراعظم ( 20 سپتامبر 1953 – 10 مارچ 1963 م ) سی سال سلطنت را با کجدار ومریز ؛ سر خویش را مشغول ساخته بود. اما بعداز استعفای محمد داوود و قانون اساسی جدید؛ به سلطنت مشترک خانواده گی خویش پایان داد و پارلمان و صدراعظم های جدید جای انرا گرفت : از سال 1342 تا 1352 هـ ش افراد ذیل به آن کرسی توظیف گردیدند : محمد یوسف 13 مارچ 1963 – 29 اکتوبر 1965 م ) ، محمد هاشم میوندوال ( 2 نومبر 1965 – 11 اکتوبر 1967 م) ، از این تاریخ به بعد تا امدن صدراعظم جدید عبدالله یفتلی وظایف صدارت را پیش میبرد . تا اینکه نوراحمد اعتمادی به حیث صدراعظم توظیف گردید ( 1 نومبر 1967 – 16 می 1971 م ) ، داکتر عبدالظاهر (8 جون 1971 – 25 سپتامبر 1972 م) ، محمد موسی شفیق ( 7 دسامبر 1972 -17 جولایی 1973 م ) .(3 )
در اين سالها مسائل زيادی در حوزه فرهنگ، سياست، اجتماع و روابط افغانستان با دو قدرت جنگ سرد يعنی آمريکا و شوروی مطرح بود . در حوزه رابطه با همسايگان نيز اگرچه اختلاف صد ساله ايران و افغانستان بر سر تقسيم آب هيرمند با امير عباس هويدا نخست وزير وقت ايران حل شد، ولی مشکل اختلاف ارضی با پاکستان همچنان باقی ماند .
محمد ظاهرشاه در کودتای 26 سرطان 1352 هـ ش از سلطنت خلع و در ایتالیا مقیم گردید . ظاهرشاه عملا" از دایره سلطنت به دور انداخته شد اما روابط موصوف با شاهان ایران و عربستان کماکان باقی بود . باوجودیکه تا حدودی از دولت افغانستان برای موصوف کمک مادی میگردید شاه ایران و بعدا پادشاه عربستان به محمدظاهر کمک مادی مینمودند و بنابرگفتار علم پیشکار شاه ایران : ظاهرشاه آدم زرنگي نيز نبوده است چون اسنادي حاکي از تجارت و بازرگاني و دادوستد بر خلاف ساير شاهان آواره از وي به دست نيامد و همانند نامش ظاهر و باطنش يکي بود و پولي نيندوخت . ( 4 ) ظاهرشاه آنقدر عمر کرد که حکومت هاي متعددي را در کابل مشاهده نمود. طيف هاي متفاوتي از بروکراتها، به قدرت رسیدن افراد با داشتن افکار چپ و راست ، مجاهدین و طالبان و مجدداً بروکراتها . پس از سقوط طالبان وي به کابل بازگشت. هر چند براي پادشاهي بسيار پير مي‌نمود اما مهمتر از آن مخالفت مجاهدین بودند که با حضور وي در قدرت مخالفت مینمودند .
حامد کرزي رئيس جمهورسابق افغانستان براي حفظ شأن ظاهرشاه به وي لقب «باباي ملت» داد. سرانجام ظاهرشاه در اول اسد 1386 هـ ش در ارگ کابل جاییکه پدر و بعد خودش به سلطنت رسیده بود وفات نمود. و در تپه مرنجان در حظیره آبایی شان به خاک سپرده شد .
سکه های دوره محمد ظاهرشاه :
1 – دو پولی ؛ جنسیت : برونز ، وزن: 2،00 گرام ، سایز: 14 ملی متر .
یک روی سکه: آرم دولتی یا محراب ومنبر و دو طرف آن خوشه گندم ، سال 1316 هـ ش
روی دیگرسکه : دربین دایره «2» و دردو کنار آن خوشه گندم و درفوق پول نقر شده است .
2 – پنج پولی ؛ جنسیت: برونز، وزن: 3،03 گرام ، سایز: 15 ملی متر.
یک روی سکه : آرم دولتی یا محراب و منبر، و در پایین 1316 هـ ش،
روی دیگر سکه : در داخل دایره «5» و اطراف آن خوشه گندم و در فوق پول ضرب زده شده است .
3 – بیست و پنج پولی؛ جنسیت: برونز، وزن: 3،00 گرام، سایز: 20 ملی متر.
یک روی سکه : آرم دولتی یا نشان محراب و منبر، و درپایین سال 1331 و در تحت آن نام « افغانستان » .
روی دیگر سکه : در بین دایره بیست و پنج پول، در فوق افغانستان و در کناره و تحت آن « المتوکل علی الله محمد ظاهرشاه»
4 – نیم افغانی – پنجاه پول ؛ 1313 – 1316 هـ ش
جنسیت : نقره – سلور 0،500 ، وزن: 4،75 گرام، سایز: 24 ملی متر.
یک روی سکه : آرم و نشان دولتی یا محراب و منبر، و سال 1316 و در فوق « کابل» و اطراف محراب و منبر؛ خوشه گندم و اطراف سکه با دایره نقطه ها احاطه شده است .
روی دیگر سکه: در بین دایره نقطه های 40 دانه یی( 5 ) ، لقب پادشاه « المتوکل علی الله محمد ظاهر شاه » با خط نستعلیق و در دو کنار آن خوشه گندم و در فوق « افغانستان» ضرب زده شده است .
5 – پنجاه پولی 1330هـ ش ؛ جنسیت : برونز، وزن: 4،80 گرام، سایز: 22،5 ملی متر.
یک روی سکه : ارم ونشان دولتی یا محراب و منبر، همراه با خوشه گندم و در پایین نام « افغانستان»
روی دیگر سکه : 50 پول درداخل دایره، درفوق افغانستان و در تحت ؛ المتوکل علی الله محمدظاهرشاه .
6 – پنځوس پولی – 1331 هـ ش = 1952 م ؛ جنسیت: نکل مخلوط فولاد، وزن: 4،75 گرام، سایز: 22،30 ملی متر. یک روی سکه : محراب و منبر و اطراف آن خوشه گندم ، سال 1331 هـ ش و تحت آن « افغانستان»
روی دیگر سکه : در فوق افغانستان، در داخل دایره کوچک پنځوس پولی، و در تحت لقب پادشاه « المتوکل علی الله محمدظاهرشاه»
7 – پنجاه پولی – 1332 هـ ش = 1353 م ؛ جنسیت: نکل مخلوط با فولاد، وزن: 5 گرام ، سایز: 22،30 گرام . یک روی سکه : محراب و منبرو سال 1332 و خوشه گندم در اطراف آن و در پایین نام افغانستان .
روی دیگر سکه: در داخل دایره 50 پول، در فوق افغانستان و در تحت « المتوکل علی الله محمد ظاهرشاه » .
8 – یک افغانی – 1340 هـ ش = 1961 م ؛ جنسیت: نکل مخلوط فولاد، وزن: 4 گرام، سایز: 23 ملی متر. یک طرف سکه : سه خوشه گندم ، درفوق افغانستان و درتحت 1340 .
روی دیگر سکه : در مرکز آن «1» و در فوق به پشتو «یوه» و درتحت افغانی و درطرف راست پنج ستاره و طرف چپ هم پنج ستاره .
9 – دو افغانی – 1337 هـ ش = 1958 م ؛ جنسیت : المونیوم ، وزن:2،50 گرام، سایز: 24 ملی متر.یک روی سکه : در داخل دایره نقطه ها ارم دولتی یا محراب و منبر، در فوق « المتوکل علی الله محمدظاهرشاه» دوستاره در یک کنار با نوشته محمد ظاهر شاه و در کنار دیگر « د افغانستان تولواک» در تحت یک ستاره و روی دیگر آن در داخل دایره نقطه ها : 2 و در فوق به پشتو « دوی افغانی» و در پایین آن 1337 و در دو کنار آن سه سه ستاره .
10 – دو افغانی – 1340 هـ ش = 1961 م ؛ جنسیت : نکل مخلوط با فولاد، وزن: 5،30 گرام ، سایز: 25،10 ملی متر. یک روی سکه : «2» و در فوق به پشتو« دوی» و در پایین « افغانی» و در کنار راست سه ستاره و کناره چپ خوشه گندم . روی دیگر سکه : در فوق « افغانستان» در مرکز عقاب با بال های درحال پروازو عقب آن افتاب و در تحت آن 1340 .
11 – پنج افغانی – 1337 هـ ش = 1958 م ؛ جنسیت : المونیوم، وزن: 3،00 گرام ، سایز: 26،00 ملی متر. یک روی سکه : در فوق « کابل» و در مرکز دیراه کوچک طغرایی خراسانی المتوکل علی الله محمد ظاهرشاه ، به دو طرف آن سه سه ستاره و در پایین سال 1337 . روی دیگر سکه : ارم دولتی یا محراب و منبر، و در کناره سه سه ستاره در پایین پنځه، 5 افغانی و دایره از نقطه ها دورادور سکه را احاطه نموده است .
12 – پنج افغانی – 1340 هـ ش =1381 هـ ق = 1961 م ؛ جنسیت : نکل مخلوط با فولاد، وزن: 8،04 گرام ، سایز: 29،20 ملی متر. یک روی سکه : در فوق محمد ظاهر با ستاره، د افغانستان با ستاره تولواک . دربین پورتریت محمدظاهرشاه بالباس نظامی، به طرف راست سال 1381 هـ ق و به طرف چپ سال 1340 هـ ش. روی دیگر سکه : درمرکز «5» ، دوطرف خوشه گندم و در فوق به پشتو« پنځه » و در پایین افغانی .
13 – ده پولی – 1316 هـ ش ؛ جنسیت: مس – نکل، وزن: 2،50 گرام ، سایز: 18،00 ملی متر. یک روی سکه : محراب ومنبر و دوطرف آن خوشه گندم ، در تحت 1316 . روی دیگر سکه : در دایره «10» در بالا پول و دو طرف خوشه گندم .
14- 25 پولی – 1312 – 1316 هـ ش؛ جنسیت : برونز، وزن: 6،83 گرام، سایز: 24،50 ملی متر . یک روی سکه : المتوکل علی الله محمد ظاهرشاه ، در بین دایره خوش گندم در پایین 1312 . روی دیگر سکه : «25» در بین دایره از نقطه ها، در فوق پول و در دو کنار آن خوشه گندم .
15 – پنځه ویشت پولی – 1316 هـ ش = 1937 م ؛ جنسیت : نکل – مس ، وزن: 2،90 گرام ، سایز: 20 ملی متر. یک روی سکه : محراب و منبر، در پایین 1316 و دوطرف خوشه گندم . روی دیگر سکه : پنځه ویشت پولی در بین دایره ، در فوق افغانستان و در دو کنار المتوکل علی الله محمد ظاهرشاه با خط نسخ .

زیرنویسها:
1 – ویکی پیدیا ، واژه ماه پروربیگم . خانم نادرشاه در 13 دسامبر 1941 م در تهران وفات نمود .
2 - مهرین – نصیر، پادشاهی چهل سالۀ محمد ظاهرشاه، دویچه ویلی دری ، 23 سنبله 2011 م .
3 - رویدادهای تاریخ افغانستان: دوران محمدظاهرشاه ، ویکی پیدیا .
4 - بابای ملت ، ماهنامه بهارستان ، ش 78 ، ص 5 .
5 - محمد ظاهرشاه از سال 1312 تا 1352 هـ ش مدت چهل سال سلطنت کرد . گذاشتن این 40 نقطه در سکه موصوف را نمیدانم فال نیک گرفت یا فال بد .