افغانستان فردا

مقبره و آرامگاه صفدر جنگ

صفدرجنگ ، نواب اودهـ ، به عنوان نخست وزیر امپراطوری مغول (وزیرالمملوك - هندوستان) زمان یكه احمد شاه بهادر در سال ۱۷۴۸م بر اریکه قدرت تکیه زد؛ منصوب شد. او به به عنوان وزیر، تمام اختیارات سلطنت را تحت كنترل خود آورد زیرا شاه تنها عروسكی بیش نبود ، كه زندگی او با شراب ، تریاک و لذت و خوشگذرانی با زنان آمیخته شده بود. اما کنترول او بر خانواده امپراطور چنان بی رحمانه بود که امپراتور برای خلاص شدن از شر وزیر خود ، مرهته را فراخواند. مرهته ها ، صفدر جنگ را از دهلی در سال ۱۷۵۳ م بیرون کشید. او پس از آن به زودی به تاریخ ۱۷ ذی الحجه سال ۱۱۶۷ هـ ق مطابق ۵ اکتوبر ۱۷۵۴ م وفات نمود . پس از مرگ وی پسرش نواب شجاع الدوله خان با امپراطور مغول کنار آمد تا به وی اجازه دهد تا مقبره ای برای پدر خود در دهلی بنا کند. وی سپس مقبره ای را که توسط یک معمار حبشی [ ایتوپیایی ] طراحی و توسط بلال محمد خان بنا ، با هزینه سه لک روپیه ساخت.

در جنوب این مقبره مکان تاریخی نبرد سال ۱۳۸۶ م بین تیمور و محمد تغلق است که دومی مغلوب شد.

معماری این بنا جذاب ترین بخش معماری دوره گورگانی است جدا از تمام داستان های تاریخی این بنا، شاهد سازه ای زیبا، هنرمندانه و باشکوه هستیم که هنر، تمدن و فرهنگ هند - گورگانی را نشان می دهند. آرامگاه صفدر جنگ در حدود سال ۱۷۵۴ میلادی ساخته شد و چهار کنار آنرا باغهای فرا گرفته است که به زیبایی این بنا افزوده است . بسیاری آن را آخرین باغ دوران گورکانی می دانند. مقبره صفدر جنگ چهار ویژگی اصلی دارد که عبارتند از: طرح چار باغ با مقبره در مرکز ، یک پلان نه طبقه ، یک نما پنج قسمتی و یک بالکن یا لوژ سلطنتی بزرگ با یک راه پلکانی زیرزمینی .

هنگامی که وارد باغ می شوید، به سبک باغ های گورکانی عمارتی در وسط باغ قد افراشت است ، که همان آرامگاه منصور خان بهادر صفدر جنگ است. بنا آرامگاه را می توان یک اثر هنری خاص دانست، بر روی ایوانی بزرگ قرار گرفته که با طاق بندی زیبا دارای نمایی در چهار طرف است و البته دارای نمایی پیچیده است، زمانیکه از دروازه ی اصلی که وارد آرامگاه شویم، کتیبه ای عربی پیش روی ما قرار دارد که نوشته در وصف صفدر جنگ است.

بنابران دروازه اصلی ورودی مقبره دو طبقه است و نمای آن دارای تزئینات بسیار پیچیده ای بر روی سطوح گچ شده است و از نظر رنگ بنفش تزیین شده است. کتیبه ای به زبان عربی روی سطح وجود دارد و ترجمه آن نوشته شده است: "وقتی قهرمان شجاعت ساده از گذرگاه خارج می شود ، ممکن است او ساکن بهشت ​​خدا شود". قسمت عقب نما که پس از ورود از طریق دروازه دیده می شود دارای اطاق های زیادی و کتابخانه است. در سمت راست دروازه مسجدی قرار دارد که ساختاری سه گنبدی است که با نوارها مشخص شده است.

آرامگاه صفدر جنگ بیشتر به یک مجموعه بزرگ با اطاق های فراوان می ماند که هر کدام از آن بخش ها تبدیل به یک مکان مشخص شده است. به طور مثال در یک بخش از آرامگاه کتابخانه ای ساخته شده که این کتابخانه یکی از قسمت های قدیمی آرامگاه است . مسجدی با سه گنبد زیبا هم در قسمت دیگر آرامگاه قرار دارد که این بخش هم از قدیمی ترین قسمت های آرامگاه است که توسط فرزند صفدر جنگ ایجاد شده است.

اما مهمترین بخش این آرامگاه گنبد اصلی است که در بالای بنا قرار گرفته و مقبره ی اصلی هم در آنجا گذاشته شده است. دور تا دور گنبد اصلی هم ایوانی قرار دارد که با تزئینات هنری بسیار زیبا شکل گرفته شده است. یکی از ویژگی های اصلی این بنا هنر های معماری و تزئینی است که در هر گوشه آن می توان شاهد آن بود، سنگ بری، حکاکی، گچر بری و نقاشی از جمله هنر هایی است که در این بنا به وضوح دیده می شود. مربع آن ۲۸ متر است. محفظه مرکزی ، به شکل مربع ، دارای هشت بخش است که دارای یک سانتاف در وسط میباشد. در اینجا بخش هایی به شکل مستطیل وجود دارد و بخش هایی گوشه ای به شکل هشت ضلعی هستند. قسمت داخلی مقبره با تزئینات گچی پوشانده شده است. در چهار گوشه آرامگاه اصلی چهار برج وجود دارد که به شکل چند ضلعی بوده و دارای کیوسک است. آنها دارای تابلوهای مرمر هستند که محو شده و قوس های تزئینی دارند. یک اطاقک زیرزمینی در مقبره وجود دارد که قبرهای صفدرجنگ و همسرش را در خود جای داده است. سقف مسجد گچبری شده ، نقاشی شده و تزئین شده است.

یکی از قسمت های زیبای این آرامگاه سقف آن است، سقف همه ی قسمت ها به گونه ای متفاوت و در راستای هم مجموعه ای زیبا از هنر گچ بر و نقاشی را به نمایش می گذارند. بسیاری بر این باورند، که یکی از مهمترین ایراد های ساختاری بنا عدم تقارن آن است ، که آن را مانند تاج محل بنایی جهانی نساخته و این عدم تقارن، هنر ها و تزئینات پر تکرار بکاررفته در آن را کم رنگ کرد و همچنین مصالح بکار رفته در این بنا هم از جمله ضعف آن محسوب می شود چرا که از کیفیتی مانند مقبره ی همایون و تاج محل برخوردار نیست.

با این وجود این بنا با چهار مناره در چهار گوشه ی بنا، اثری است که دیدن آن برای گردشگران تماشایی و هیجان انگیز است . باغ مربعی بزرگ اطراف مقبره با دیواری احاطه شده است که تقریباً از هر طرف حدود ۲۸۰ متر طول دارد. باغ به شکل چهار مربع با پیاده روهای گسترده و مخازن آب است که بیشتر به مربع های کوچکتر تقسیم شده اند. این باغ به سبک چهار باغ مغول است و انگیزه ناقص از باغ مقبره همایون است . یک کانال به سمت دروازه ورودی و دیگری به سه غرفه منتهی می شود. تریبون اصلی که در آن مقبره ساخته شده است از هر طرف ۵۰ متر اندازه گیری می کند. برج ها یا چتری ها به شکل هشت ضلعی هستند. چیدمان کلی آن شامل چهار غرفه است که دارای چند اتاق است و دروازه ورودی به سمت شرق چشمگیر است. در ضلع شرقی مجاور این دروازه بسیاری از آپارتمان ها و یک مسجد و یک حیاط قرار دارد. این غرفه ها به ترتیب در جهت های غربی ، شمالی و جنوبی قرار گرفته اند و به ترتیب از جنگلی محل (کاخ در جنگل) ، موتی محل (کاخ مروارید) و پادشاه پاسند (مورد علاقه پادشاه) نامگذاری شده اند. خانواده نواب قبلاً در این غرفه ها اقامت داشتند. اکنون کل بنای یادبود تحت کنترل و حمایت باستان شناسی هند (ASI) است .